شعر مناظره با جناب خر
از ایرج میرزا

ﺭﻭﺯﯼ ﺑﻪ ﺭﻫﯽ ﻣﺮﺍ ﮔﺬﺭ ﺑﻮﺩ
‏ﺧﻮﺍﺑﯿﺪﻩ ﺑﻪ ﺭَه، ﺟﻨﺎﺏ ﺧﺮ ﺑﻮﺩ
‏ﺍﺯ ﺧﺮ ﺗﻮ ﻧﮕﻮ ﮐﻪ ﭼﻮﻥ ﮔُهَر ﺑﻮﺩ
‏ﭼﻮﻥ ﺻﺎﺣﺐ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻫﻨﺮ ﺑﻮﺩ
ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺟﻨﺎﺏ ﺩﺭ ﭼﻪ ﺣﺎﻟﯽ
‏ﻓﺮﻣﻮﺩ ﮐﻪ ﻭﺿﻊ ﺑﺎﺷﺪ ﻋﺎﻟﯽ
‏ﮔﻔﺘﻢ ﮐﻪ ﺑﯿﺎ ﺧﺮﯼ ﺭﻫﺎ ﮐﻦ
‏ﺁﺩﻡ ﺷﻮ ﻭ ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺻﻔﺎ کن!
گفتا که برو مرا رها کن
‏زخم تنِ خویش را دوا کن
‏نه ظلم به دیگری نمودیم
‏نه اهل ریا و مَکر بودیم
ﺭﺍﺿﯽ ﭼﻮ ﺑﻪ ﺭﺯﻕِ ﺧﻮﯾﺶ ﺑﻮﺩﯾﻢ
‏ﺍﺯ ﺳﻔﺮﮤ ﮐَﺲ، ﻧﺎﻥ نَرُﺑﻮﺩﯾﻢ
‏ﺩﯾﺪﯼ ﺗﻮ ﺧﺮﯼ ﮐُﺸَﺪ ﺧﺮﯼ ﺭﺍ؟
‏ﯾﺎ ﺁن‌که بُرَد ﺯ ﺗﻦ، ﺳﺮﯼ ﺭﺍ؟
ﺩﯾﺪﯼ ﺗﻮ ﺧﺮﯼ ﮐﻪ ﮐﻢ ﻓﺮﻭﺷﺪ‌؟
‏ﯾﺎ ﺑﻬﺮ ﻓﺮﯾﺐِ ﺧﻠﻖ ﮐﻮﺷد؟
‏ﺩﯾﺪﯼ ﺗﻮ ﺧﺮﯼ ﮐﻪ ﺭﺷﻮﻩ‌خوار ﺍﺳﺖ؟
‏ﯾﺎ ﺑﺮ ﺧﺮ ﺩﯾﮕﺮﯼ ﺳﻮﺍﺭ ﺍﺳﺖ؟
دیدی تو خری شکسته پیمان؟
‏یا آن‌که ز دیگری بُرَد نان؟
‏دیدم سخنش همه متین است
‏فرمایش او همه یقین است
گفتم که ز آدمی سری تو
‏هرچند به دید ما خری تو
‏بنشستم و آرزو نمودم
‏بر خالق خویش، رو نمودم
‏ای‌کاش که قانون خریت
‏جاری بشود به آدمیت